جانیم آذربایجان

تلگرامدا کانالیمیز https://t.me/tarixbastan @tarixbastan

✅#اتابک_های_آذریایجان


اتابک‌ها #بزرگان_سلجوقی بودند که به عنوان مشاور و راهنمای امیران ایالت‌ها به همراه آنها روانه دارالعماره ایالت‌ها می‌شدند. در قرن دوازده میلادی و به دنبال ضعف حکومت مرکزی سلجوقی این اتابک‌ها زمام امور ایالت‌ها را به دست گرفته و حکومت‌های تقریبا مستقل و نیمه مستقلی را در ایالت‌های مختلف تاسیس کردند. ائلدنیزها اتابک‌های آذربایجان بودند که به مدت نودویک سال زمام حکومت این منطقه را برعهده داشتند. اولین امیر آنها شمس‌الدین ائلدنیز و پنجمین و آخرین امیر آنها اؤزبک ائلدنیز بود.

توجه حاکمان ائلدنیز به علم و هنر وفرهنگ باعث شد که در طول این دوره، علم و فرهنگ توسعه چشمگیری داشته باشد.در طول این دوره، علم پزشکی آذربایجان در سطح بالایی توسعه یافت و دانشمندان پزشکی آذربایجان در زمینه مطالعات پزشکی، درمان برخی بیماری‌ها و فارماکولوژی کارهایی انجام دادند. مهذب‌الدین تبریزی که نویسنده کتاب‌های المختار و طب الجمالی در زمینه پزشکی بود از سرآمدان پزشکی آن دوره محسوب می‌شود و کفی الدین‌عمر بن عثمان، اکمل‌الدین نخجوانی، محمود بن الیاس، احمد بن عربشاه نخجوانی، اکمل‌الدین نخجوانی از اطبای مشهور آن دوره می‌باشند. جلال‌الدین طبیب پزشک مخصوص اتابک اؤزبک بود، که اتابک در وصف او  گفته این مردی است که زندگی من را نگه می دارد.

معماری آذربایجان نیز در دوره ائلدنیزها رشد خیره کننده‌ای داشته است. در شهرهایی مانند شاماخی، باکو، گنجه، نخجوان، تبریز، مراغه و اورمیه که مراکز عمده اقتصادی، سیاسی و فرهنگی آذربایجان محسوب می‌شدند  بناهای مختلف ساخته شده است که از آنها می‌توان به بنای گؤی گونبد (گنبد کبود) مراغه اشاره کرد. مکتب معماری مشهور به مکتب نخجوان–مراغه محصول آن دوره است.

همچنین در دوره ائلدنیزها سعدالدین وراوینی (اهل مشکین امروزی) که منشی اتابک اؤزبک بود دست به تحریر کتابی زد که به مرزبان‌نامه مشهور شد. این کتاب با استناد به داستان‌ها و حکایت‌های عامیانه آن دوره گردآوری شده است. بنا به نظر مرحوم علامه محمد قزوینی زبان اصلی مرزبان‌نامه ترکی بوده که بعدها توسط شیخ شهاب‌الدین عربشاه به عربی ترجمه شده است.   @tarixbastan
قام،آیین،تاریخ وزبان باستان تورکان ✴️✴️✴️
#ایبراهیم_رشیدی

آردینی اوخو(بقیه مطلب)
دوشنبه 17 دی 1397
بؤلوملر : سلجوقیان,

✅#جایگاه_زبان_تورکی به عنوان زبان دیپلماسی در دربار #کریم_خان_زند

✍️#محمد_رحمانی_فر
کریم‌خان زند هرچند هیچ‌گاه تاج شاهی بر سر ننهاد و خودش را پادشاه ننامید و با توجه به مشروعیت نهاد سلطنت صفوی در اذهان مردم ترجیح داد با حفظ ظاهری این نهاد سلطنت، خویشتن را وکیل‌الدوله شاه اسماعیل سوم صفوی معرفی کند، برخلاف پادشاهان صفویه هیچ علاقه‌ای به برقراری روابط دیپلماتیک و تجاری با دول اروپایی نداشت. حتی یک بار هم که فرستاده بریتانیای کبیر با هدایای بسیار به قصد ملاقات با وی به ایران آمده بود، کریم‌خان مدت‌ها وی را به حضور نپذیرفت و در برابر اعتراض وزرا گفت: "اگر با پادشاه ایران، مهمی دارد ما پادشاه ایران نیستیم، ما وکیل دولت ایرانیم. پادشاه ایران، شاه اسماعیل است... ایلچی را به خدمت او ببرید و کارش را انجامی بدهید و اگر با ما کاری دارد، ما با وی کاری نداریم." 
به نظر می‌رسد خودداری کریم‌خان زند از مواجهه با فرستاده بریتانیا بیشتر از آنکه ناشی از حس غرور و بی‌نیازی وی باشد، زاییده هراس وی از دست‌یازی کشور استعمارگر بریتانیا به قلمروش بود. چنانچه وقتی وزرا با توجیهات وی قانع نشدند، وی به ناچار از آقا محمد خان قاجار نظر خواست و البته آقا محمد خان هم در این خصوص نظری مشابه داشت. منتها با این تفاوت که توصیه نمود فرستاده‌ها را به حضور بپذیرند ولی به آنها ضرب شست نشان دهند. (شایان ذکر است که آقا محمد خان قاجار هرچند اسیر کریم خان زند محسوب می‌شد ولی با توجه به هوش و درایت بالایی که داشت، کریم خان همواره در مسائل مهم مملکتی با وی مشورت می‌نمود و بارها اذعان داشته بود که وی را خردمندتر از "پیران ویسه"، وزیر باتدبیر افراسیاب، می‎داند- مقایسه‌ای که علاوه بر اشاره به هوش و درایت آقا محمد خان قاجار، ناظر بر تبار تورکی وی و افراسیاب هم بود).   
اگر از مواجهه نه چندان دیپلماتیک کریم خان زند با فرستاده بریتانیا چشم‌پوشی کنیم، شاید بتوان گفت تنها ملاقات دیپلماتیک کریم خان زند در دیدار وی با ایلچی امپراتوری عثمانی صورت پذیرفت. البته، در این خصوص هم کریم خان با ذکر این جمله که "اگر با پادشاه ایران کاری دارد، ببریدش به قلعه آباده نزد شاه اسماعیل" ابتدا سعی نمود وی را به شاه اسماعیل سوم صفوی حواله دهد ولی در نهایت حاضر شد وی را به حضور بپذیرد. 
نکته جالب ماجرا اینجاست که کریم خان زند در این دیدار، با ایلچی عثمانی به زبان تورکی مذاکره می‌کند و این امر اهمیت فراوانی دارد چون نشان می‌دهد که برخلاف ادعاهای عوامل پان‌فارسیست که همواره سعی در انکار جایگاه و اهمیت تاریخی زبان تورکی دارند، این زبان از چنان جایگاهی برخوردار بوده که نه تنها سلاطین ترک بلکه حتی کریم خان زند نیز که ترک نبود و یکی از معدود حکومت‌های غیر ترک در این کشور را بنیان نهاده، خود بر این زبان تسلط داشته و آن را به کار می‌برده است: " بعد مجلس سلطنت را چنان که  شاید و باید آراستند و ایلچی باطمطراق رومی را خواستند، چون ایلچی وارد پیشگاه خاقانی شد، از روی ادب و تواضع کمال تعظیم و تکریم به جا آورد. آن والاجاه [کریم‌خان] به زبان تورکی به ایلچی تفقدات بسیار نمود و استفسار احوال پادشاه روم فرمود."
✅منبع: رستم‌التواریخ، صص366-367 و 382-390، 
@tarixbastan
قام،آیین،تاریخ وزبان باستان تورکان ✴️✴️✴️

آردینی اوخو(بقیه مطلب)
دوشنبه 17 دی 1397